Na wybór zawodu ma wpływ wiele czynników. Można je podzielić na dwie grupy – wewnętrzne i zewnętrzne. Do czynników zewnętrznych, którymi kierują się gimnazjaliści i gimnazjalistki – nie zawsze to sobie uświadamiając – należą:

• opinie rodziców i krewnych, ich edukacyjne i zawodowe doświadczenia – sukcesy i porażki;
• opinie nauczycieli, ich dotychczasowe doświadczenia edukacyjne, osiągnięcia i niepowodzenia;
• opinie rówieśników – przyjaciół, koleżanek i kolegów;
• moda;
• sytuacja finansowa rodziców.
• ogólna sytuacja społeczno-ekonomiczna w regionie i w kraju (koniunktura);
• rynek pracy – zawody poszukiwane (deficytowe) i takie, w których bardzo trudno znaleźć pracę (nadwyżkowe);
• ich wiedza o zawodach: jakie są, czy decydując się na któryś z nich, trzeba spełniać określone kryteria zdrowotne, mieć konkretne predyspozycje itd.;
• oferta edukacyjna – istniejące w pobliżu szkoły.

Natomiast wśród czynników wewnętrznych, które powinni wziąć pod uwagę gimnazjaliści są ich zainteresowania, predyspozycje, zdolności, umiejętności, cechy charakteru, możliwości intelektualne czy stan zdrowia. Równie duży wpływ na przyszłość zawodową dzisiejszych trzecioklasistów będą miały ich przekonania i wartości oraz postawa wobec problemów współczesnego świata.
Relacje między tymi dwiema grupami czynników nie zawsze dają się zaobserwować na pierwszy rzut oka. W dzieciństwie i pierwszych latach edukacji to rodzice najczęściej podejmują decyzje, niekiedy robią to wspólnie z dziećmi – częściej sami: doradzają wybór szkoły podstawowej i gimnazjum, wspierają zainteresowania, pomagają w rozwijaniu uzdolnień, wysyłając na dodatkowe zajęcia lub kursy. To oni także mają znaczący wpływ na postawy i poczucie wartości swoich synów i córek, na to, jakie są ich życiowe oczekiwania, formy spędzania wolnego czasu, marzenia o przyszłej pracy i zawodzie.
Między innymi dlatego wybór szkoły ponadgimnazialnej jest taki ważny i trudny. Stanowi bowiem pierwszy krok do samodzielności: zamyka okres dzieciństwa i nauki
w szkole ogólnokształcącej – takiej samej dla wszystkich, co powoduje, że młodzi ludzie przejmują role zarezerwowane dotychczas dla dorosłych. Z procesem tym wiąże się potrzeba uznania oraz poczucie stawania się dojrzałym członkiem społeczności. Od tej chwili celem większości młodych ludzi będzie samodzielne kształtowanie swojego życia i dawanie sobie
w nim rady niezależnie od innych.
Optymalny wybór zawodu to wybór uwzględniający zarówno własne indywidualne cechy, właściwości psychiczne i fizyczne, jak i realia współczesnego rynku pracy. Koszty decyzji przypadkowych, nieprzemyślanych, błędnych ponosi w tym samym stopniu społeczeństwo (rośnie bezrobocie), jak i sam człowiek doświadczający wówczas zniechęcenia, spadku motywacji do działania, obniżania się samooceny, braku poczucia własnej wartości. Osiągnięcie satysfakcji zawodowej będzie miało wpływ na inne sfery aktywności młodego człowieka, m. in. na stan zdrowia, relacje rodzinne a w końcowym efekcie na poczucie szczęścia.

Dorota Witkowska- pedagog szkolny